‘Als je geen punt kunt zetten, blijft het verdriet je overvallen’ 

Geestelijk verzorgers Ineke van den Berg en Lea Heinemans merken regelmatig dat levend verlies een thema is bij cliënten, naasten en collega’s. “Een ernstige lichamelijke en/of verstandelijke beperking zorgt het hele leven lang voor momenten van rouw. Maar het grote verschil tussen rouwen bij leven en rouwen na een overlijden is dat je in dat eerste geval geen punt kunt zetten. Het verdriet blijft je overvallen.” 

“Toekomstdromen die in duigen vallen, toezien hoe anderen wel genieten van dingen waar jij ook zo naar verlangt, achteruitgang in gezondheid en alle zorgen die daarmee samenhangen… Als je moet leven met een ernstige beperking, zit je eigenlijk in een steeds terugkerend rouwproces”, legt Ineke uit. “Wat dit proces voor naasten extra moeilijk kan maken, zijn de tegenstrijdige gevoelens waarmee zij moeten omgaan: overbelasting én schuldgevoel, rust willen maar ook niet los kunnen laten. Ook voor onze collega’s kan het ingewikkeld zijn daarmee om te gaan en de gevoelens van cliënten en naasten er gewoon te laten zijn. Zij willen het liefst iets dóen om mensen te helpen, maar in dit geval kan dat niet altijd.”  

Anders vasthouden 

Om samen meer te leren over het omgaan met levend verlies, nodigden Ineke en Lea afgelopen april de Belgische rouwexpert Manu Keirse uit voor een lezing. Keirse is emeritus hoogleraar verliesverwerking aan de Universiteit Leuven en schreef verschillende boeken over dit thema. “Dat het onderwerp erg leeft, bleek uit het grote aantal aanwezigen: ruim tweehonderd collega’s, cliënten en naasten kwamen naar hem luisteren”, vertelt Lea. “Keirse vertelde dat levend verlies er altijd is, als een schaduw die je achtervolgt. De pijn ‘loslaten’ of ‘een plekje geven’ is dan helemaal niet mogelijk; je kunt hooguit leren de pijn anders vast te houden. Volgens Keirse moet je daarvoor vier loodzware taken verrichten: het verlies volledig tot je laten doordringen, de pijn niet vermijden maar ervaren, je leven aanpassen aan het verlies en tot slot opnieuw leren genieten en de mooie herinneringen levend houden.” 

Durven aanraken 

Volgens Ineke kunnen naasten, vrienden en zorgcollega’s veel betekenen in dit proces. “Ga het onderwerp niet uit de weg, maar durf het juist aan te raken. En blijf onvermoeibaar luisteren naar de ander, ook als die telkens hetzelfde vertelt. Je hoeft geen oplossing aan te reiken, door te luisteren help je ook.”